Opnames voor ambulatory care sensitive conditions in de periode 2018 tot en met 2023

Ambulatory care sentitive conditions (ACSCs) zijn aandoeningen waarbij adequate ambulante zorg een ziekenhuisopname mogelijk kan voorkomen. Er bestaan internationaal veel verschillende definities, en in verscheidene landen (bijv. VS en UK) worden aantallen ACSC opnames ook gebruikt als uitkomstindicator. Kortweg, worden in de VS de opnames voor ACSCs gebruikt als indicator voor de toegankelijkheid van de eerste lijn, en in Europa voor de kwaliteit van zorg. Daarnaast kan het voorkómen van opnames voor ACSCs mogelijk ook leiden tot efficiëntere zorgverlening. In Nederland is in 2017 een lijst voor ASCSs ontwikkeld op basis van DBCs.¹ Voor de IZA monitor ‘beweging naar een sterkere eerste lijn’ worden de opnames voor ACSCs in kaart gebracht in de periode 2018 tot en met en 2023.

Discussie over gebruik opnames voor ACSCs
Er bestaat veel discussie over de waarde die opnames voor ACSC hebben: zijn deze opnames wel echt voorkombaar bijvoorbeeld. Freund et al. (2013) onderzochten of de opnames van ACSC werkelijk voorkombaar waren, door navraag te doen bij artsen in de eerste lijn via semigestructureerd interviews.² Hieruit bleek dat volgens de artsen 41% van de opnames voorkombaar was, maar dat de oorzaak volgens hen vaak niet bij de artsen zelf lag. Uit een review van van Loenen et al. (2014) bleek dat een sterke eerste lijn in termen van adequate aanbod van eerste lijn (o.a. aantal huisartsen per 10.000 inwoners, wachtlijsten) en continuïteit van zorg was geassocieerd met minder opnames voor chronische ACSCs. Als conclusie schrijven de auteurs: “Especially when using hospitalization rates for ACSCs, it is important to realize that other outpatient settings might influence these types of hospitalization and not only primary care. Yet, our results show the influence of primary care on rates of avoidable hospitalization and therefore the possibilities to use it as a measure of primary care quality, bearing in mind possible other influences.”³

Tot eenzelfde conclusie kwamen Rosano et al. (2012) in hun review naar de toegankelijkheid van de eerstelijnszorg en opnames voor ACSCs.⁴ Zij maakten in hun review ook onderscheid naar landen met en zonder een poortwachterfunctie van huisartsen. Ook in landen met een poortwachterfunctie van huisartsen, net als Nederland, werden minder opnames voor ACSC gevonden bij een beter toegankelijke eerste lijn (o.a. aantal huisartsen per 10.000 inwoners en aantal bezoeken met huisartsenpraktijk). Daarbij wordt wel aangemerkt (Longman et al., 2015) dat opnames voor ACSCs gebruikt moeten worden als algemene indicator voor voorkombare opnames en niet op individueel opnameniveau kunnen worden gebruikt. Immers, niet alle opnames voor ACSCs zijn te voorkomen.⁵

1. Wat is het aantal opnames voor ACSCs en hoe zijn deze veranderd tussen 2018 en 2023.

Voor dit onderzoek zijn declaratiegegevens gebruikt van zorgverzekeraars en zorgkantoren die het Zorginstituut via Vektis ontvangt. Het gaat om gegevens uit de jaren 2017-2024. Het aantal opnames is bepaald voor alle verzekerden, behalve voor verzekerden die woonachtig zijn in een Wlz-instelling en vanuit dezelfde instelling behandeling krijgen. Deze patiënten staan over het algemeen niet ingeschreven in een huisartsenpraktijk. In bijlage I staat een uitgebreide beschrijving van de methode.

Het aantal opnames voor ACSCs per 10.000 verzekerden is tussen 2018 en 2023 gedaald van 75,2 naar 53,9 opnames (zie tabel 1). De grootste daling in het aantal opnames voor ACSCs vond plaats tussen 2019 en 2020, waarschijnlijk als gevolg van de COVID-19 pandemie. Na de COVID-19 pandemie is het aantal opnames voor ACSCs slechts ligt gestegen tot maximaal 54,4 per 10.000 verzekerden in 2022. Ook het totaal aantal opnames per 10.000 verzekerden is sterk gedaald tussen 2018 en 2023: van 743 per 10.000 verzekerden naar 608 per 10.000 verzekerden. Deze daling is minder groot dan de daling in opnames voor ACSCs.

Bijna dertig procent van de opnames voor ACSCs was voor COPD en astma, gevolgd door opnames voor hartfalen en cellulitis. In 2018 betrof 13,4% van de opnames voor ACSCs een heropname. Dit was 12,9% in 2023. De opnames voor ACSCs zijn voor bijna alle aandoeningen afgenomen, behalve voor cellulitis, Pelvic inflammatory disease en gangreen.

1. Paul MC, Dik JH, Hoekstra T, van Dijk CE. Admissions for ambulatory care sensitive conditions: a national observational study in the general and COPD population. Eur J Public Health. 2019;29(2):213-219. doi:10.1093/eurpub/cky182
2. Freund T, Campbell SM, Geissler S, Kunz CU, Mahler C, Peters-Klimm F, Szecsenyi J. Strategies for reducing potentially avoidable hospitalizations for ambulatory care-sensitive conditions. Ann Fam Med. 2013;11(4):363-70.
3. van Loenen T, van den Berg MJ, Westert GP, Faber MJ. Organizational aspects of primary care related to avoidable hospitalization: a systematic review. Fam Pract. 2014;31(5):502-516. doi:10.1093/fampra/cmu053
4. Rosano A, Lauria L, Viola G, Burgio A, Belvis AG de, Ricciardi W, et al. Hospitalization for ambulatory care sensitive conditions and the role of primary care in Italian regions. 2012;8(1):77–88.
5. Longman JM, Passey ME, Ewald DP, Rix E, Morgan GG. Admissions for chronic ambulatory care sensitive conditions - a useful measure of potentially preventable admission? BMC Health Serv Res 2015; 15:472.