ZorgCijfers Monitor: 3de Kwartaalbericht 2021 kostenontwikkeling Zvw en Wlz

De volledige rapportage is opvraagbaar, vul hiervoor het contactformulier in.

Op basis van de ramingen van zorgverzekeraars in het derde kwartaal en analyses van het Zorginstituut, bedragen de zorgkosten voor 2021 in de basisverzekering (Zorgverzekeringswet, Zvw) 48.469 miljoen euro (tabel 1). Dit is inclusief de geraamde extra coronakosten van 1.605 miljoen euro. De uitgaven voor de basisverzekering bedragen in 2021 5,7 procent van het bruto binnenlands product (bron: Centraal Planbureau).

Tabel 1: Zorguitgaven Zvw (verwachtingen van het derde kwartaal 2021), in miljoenen euro's1.

86 procent van de totale zorgkosten komt voor rekening van de vijf grootste sectoren (figuur 1). Dat zijn de medisch specialistische zorg, farmaceutische zorg, huisartsenzorg, verpleging en verzorging en de geneeskundige GGZ.

In de ZorgCijfers Monitor over het eerste en over het tweede kwartaal zijn we ingegaan op de opvallende ontwikkelingen, bij respectievelijk de GGZ en de farmaceutische zorg. In deze monitor beperken we ons daarom tot de medisch-specialistische zorg (MSZ), in het bijzonder de coronakosten.

De coronakosten in 2021 zijn 1.605 miljoen euro. Dat is lager dan het bedrag van 3.621 miljoen euro in 2020. Deze daling komt doordat er in 2021 minder zorguitval was dan in 2020. Door de verminderde zorguitval daalden de continuïteitsbijdragen van 2.316 miljoen euro naar 147 miljoen euro. Het aandeel van de coronakosten ten opzichte van de reguliere kosten is gedaald van 7,5 procent in 2020 naar 3,3 procent in 2021.

Voor een totaalbeeld van de raming van coronakosten hebben we in tabel 2 de kosten van de Catastroferegeling en de continuïteitsbijdragen over 2020 en 2021 naast elkaar gezet. De raming van de coronakosten voor 2021 is gebaseerd op gerealiseerde cijfers tot half oktober en is aangevuld met een herijkte prognose van het RIVM. In deze prognose stijgen de ziekenhuisopnames vanaf oktober 2021, maar blijven onder het niveau van dezelfde maanden in 2020. Dit betekent dat de grote besmettingsgolf die in de herfst van 2021 is begonnen maar deels is meegenomen in dit scenario. Dit maakt deze raming dus zeer voorlopig en waarschijnlijk een onderschatting.

Tabel 2: Catastrofekosten en continuïteitsbijdragen 2020 en 2021.

De kosten voor coronapatiënten die in het ziekenhuis worden behandeld zijn in 2021 hoger dan in 2020. In beide jaren nam de medische specialistische zorg het grootste deel van de coronakosten voor zijn rekening. In 2020 is hiervoor 1.036 miljoen euro aan catastrofekosten geraamd, in 2021 stijgt dit naar 1.252 miljoen euro. De belangrijkste oorzaken van deze stijging zijn dat er de eerste twee maanden van 2020 nagenoeg geen coronakosten waren, en dat er in de zomer van 2020 beduidend minder ziekenhuisopnames waren dan in de zomer van 2021. Dit is te zien in figuur 2, waarin de coronakosten zijn weergegeven voor de intensivecarebedden en de verpleegopnames in de ziekenhuizen. De kosten van 2021 zijn gebaseerd op voorlopige cijfers vanuit ziekenhuizen (bron: Dutch Hospital Data). De kosten van de laatste twee en een halve maand zijn aangevuld met de eerder genoemde RIVM-prognose. In deze prognose stijgen de ziekenhuisopnames vanaf oktober, maar blijven onder het niveau van 2020. Zoals we hiervoor aangaven, is er maar deels rekening gehouden met de grote stijging van de besmettingen en ziekenhuisopnames in het najaar 2021. Dat maakt deze raming waarschijnlijk een onderschatting.

In de langdurige zorg zien we een kostenstijging van 1.613 miljoen euro (9,3 procent) tot en met het derde kwartaal van 2021, in vergelijking met dezelfde periode in 2020. Dat lijkt een grote stijging, maar het beeld is vertekend. Door de lockdown werd er vorig jaar minder zorg geleverd, daardoor stijgen de kosten nu relatief veel ten opzichte van 2020. Als we de kosten vergelijken met dezelfde periode in 2019, is er
een gemiddelde groei van 6,9 procent per jaar. Verder wordt de stijging van 2021 ten opzichte van 2020 deels veroorzaakt doordat per 1 januari 2021 de Wlz is opengesteld voor mensen met een psychische stoornis waardoor vanuit de basisverzekering en de Wmo cliënten en middelen zijn overgegaan naar de langdurige zorg, en door loon- en prijsaanpassingen. Zonder de wijzigingen in de GGZ zou in de langdurige zorg sprake zijn van een kostenstijging van 5,4 procent, in vergelijking met dezelfde periode in
2020.

Tabel 3: Zorguitgaven Wlz (declaraties t/m het derde kwartaal 2019 2020 en 2021), in miljoenen euro's exclusief extra coronakosten en kwaliteitsgelden.

Net als in de basisverzekering zijn de gevolgen van de corona-uitbraak voor de langdurige zorg groot. Zo waren in 2020 instellingen grotendeels gesloten voor bezoek en werden dagbesteding en dagbehandeling op externe locaties veelal gestaakt. Maar ook na de herstart van de zorg zien we dat corona blijvend gevolgen lijkt te hebben voor de manier waarop de zorg wordt geleverd. We zien al enige tijd een trend waarbij mensen er vaker voor kiezen om de zorg thuis af te nemen in plaats van in een instelling. Die trend is versterkt door de coronamaatregelen; mensen met een Wlz-indicatie stelden door de maatregelen hun voorgenomen opname in een zorginstelling uit en probeerden de zorg zo lang mogelijk thuis te regelen met behulp van een modulair pakket thuis (mpt), een volledig pakket thuis (vpt), een persoonsgebonden budget (pgb) en mantelzorg. De meerkosten corona over 2021 voor de langdurige zorg worden buiten het reguliere Wlz-kader vergoed.

De vergoedingen die de aanbieders van langdurige zorg krijgen voor de extra gemaakte kosten worden volgend jaar via de nacalculatie door de Nederlandse Zorgautoriteit vastgesteld.